Асқар Достияров: «ҚКМ негізгі мақсаты – private equity нарығының эко жүйесін дамыту»

Қазақстандағы private equity нарығы және ол қалай дамиды, оның болашағы бар ма және тіпті бокс – бұл философия туралы Новости Курсив іскери басылымына берген сұхбатында ҚКМ Басқарма Төрағасы Асқар Достияров айтып берді.

«Бизнесмен оған өсімсіз бизнестің жалғыз меншік иесі болу немесе оның бизнесінің құнын арттыратын жобаға инвестор тарту маңыздырақ екенін таңдауы тиіс».

Осы жылдың ақпанында «Қазына Капитал Менеджмент» АҚ басқарма төрағасы болған Асқар Достияров жаңа қызметте стратегиялық міндеттердің бірі ретінде елімізде тікелей инвестициялық (private equity) нарықтың дамуына көмектесуді анықтады. Бұл міндет бастапқыда құрылған кезде компания алдына қойылды, бірақ кейін «Қорлардың қоры» оның қатысуымен инвестиция құйылған жобалардан ескіше пайда табуға кетіп қалды. ҚКМ командасының қазіргі кезде өзінің негізгі міндетіне оралуына қалай ат салысып жатқанын компания басшысы «Къ» берген сұхбатында айтып берді. Иван ВАСИЛЬЕВ – Асқар, сіздің жаңа компанияға келуіңіз немен байланысты екенін айтып бересіз бе?

– Менің «Қазына Капитал Менеджмент»-ке келу себебім – 2016 жыл қорытындысы бойынша қаржы қызметінің теріс нәтижелері. Осыған дейін мен «Қазына Капитал Менеджмент» бірден-бір акционері болып табылатын «Бәйтерек» холдингінің басқарушы директоры болып жұмыс істедім және мені төмен көрсеткіштердің себептерін анықтау, «Қазына Капитал Менеджмент» қызметін жақсарту бойынша жоспарды әзірлеу және іске асыру үшін осында жіберді. Сонымен бірге, тікелей операциялық қызметтен басқа, бизнес модельге қатысты: ол қаншалықты белсенді, өз миссиясын іске асыру тұрғысынан компания қаншалықты тиімді деген сұрақтар болды.


– Сіз не көрдіңіз? Нәтижелері қандай болды?

– 2017 жылғы ақпандағы жай-күйі бойынша немесе құрылғаннан бері он жыл ішінде ҚКМ 12 тікелей инвестициялық қор құрды. Қазақстанда және елімізден тысқары жобаларды қаржыландырудың өз мандаты болды.

Мен немен бетпе-бет келдім? Біріншіден, 10 жылда 12 қор көп пе аз ба деген сұрақты шешу алу керек болды. Екіншіден, қорлардың қарауындағы ресурстар қаншалықты дұрыс қолданылып жатқанын түсіну керек болды. Және ең бастысы – ҚКМ елімізде private equity нарығының дамуына қалай ықпал етіп жатыр. Күн тәртібінде стратегиялық міндеттерден басқа, операциялық қызметтің және төмен инвестициялық белсенділік, әлсіз мониторинг, басқару және әкімшіліктендіру бойынша жүйелі тәсілдеменің болмауы, жаңа инвесторлар бойынша әлсіз деректер базасы бұрыннан бар қорлардың шеңберінде басқарушы компаниялар және біздің серіктестерімізбен тиімді өзара қарым-қатынастың ашық сұрақтары болды. Биыл көктемде осының барлығымен жұмыс істеуді бастадық. – Бүгінгі күні жағдайы қалай?

– Менің компанияға келген сәтімнен бастап тоғыз ай өтті және қаржы және операциялық нәтижелер бойынша жақсарғанын объективті көруге болады. Біз бірінші тоқсанның қанағаттанарлықсыз нәтижелерімен бастадық, бірақ осы жылдың екінші және үшінші тоқсандары бойынша ҚКМ барлық жоспарлық көрсеткіштер бойынша асыра орындауға қол жеткізді. Атап айтқанда, 2017 жылды 9 айында тікелей инвестициялық қорларға құйған ҚКМ инвестициялары 4,1 млрд теңгені құрады, ал жоспар бойынша 979 млн теңге болуы тиіс. Осы уақыт кезеңінде ҚКМ қатысатын қорлар автоматтандыру және роботтандыру, медиа индустрия, өңдеу өнеркәсібі және басқа салалардағы жобаларды қаржыландырды. Ол компанияға біздің инвестициялық портфелімізді 66 млрд теңгеге дейін ұлғайтуға мүмкіндік берді, жоспарлық көрсеткіштен 6 млрд теңгеге жоғары. 2017 жылдың 9 айындағы таза табыс 4,2 млрд теңгені құрады, жоспар бойынша 1,5 млрд теңге болуы тиіс еді, яғни жоспарланған деңгейден 3 есеге асырды. Сонымен қатар 2016 жылы компания 2 млрд теңге шығында болды. Жалпы, жылдың соңына дейін барлық параметрлер – инвестициялық қызмет, таза кірістің көрсеткіштері және жаңа инвестицияларды тарту бойынша оң серпінді сақтаймыз деп ойлаймын. – Қандай жаңа инвестициялар туралы сөз болды?

– Соңғы бірнеше айда жалпы капитализациясы $600 млн құрайтын үш жаңа қорды құру туралы корпоративтік шешім қабылданды. Олардың бірі – капитализациясы 33,5 млрд теңге ($100 млн) Қазақстан Даму Банкімен бірлескен қорды іске қостық. Басқа қор бойынша қарашаның басында Пекин және Гонконгке жұмыс сапары басталды, біз жеке инвесторлармен және мемлекеттік компаниялармен кездестік. Қытайға бармас бұрын біз үш әлеуетті инвесторлармен келісімсөздер жүргіздік. Кездесу нәтижелері бойынша тағы екі ірі инвесторлардың қызығушылығын арттырдық, ол қордың капитализациясын $300 млн-нан $400 млн-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді. Одан басқа, қазақстандық жобаларға осыған дейін қор қаражатының 50% туралы айтылса, қор қаражатының кемінде 75% инвестиция салынатыны туралы уағдаластыққа қол жеткіздік. Бұл біз үшін жеңіс. Қазіргі кезде біз қорды құрумен айналысып жатырмыз. Үшінші қорды жергілікті және шетелдік жеке инвесторлардың пулымен құрып жатырмыз. Қазір олар біздің серіктесіміз болуға дайын екенін растады. Осы қордың теңгемен (33 млрд теңге) екенін атап өткім келеді, оны қазақстандық кәсіпорындар үшін ұзақ мерзімді инвестициялардың көзі ретінде тартымды етеді.

Ол нені білдіреді? Немесе он жылда 12 қор немесе 9 айда 3 қор, менің ойымша, барлығы айдан анық. Егер абсолютті салыстыратын болсақ, онда ағымдағы серпін бұрынғыға қарағанда үш есе жоғары. – Ал бұрыннан бар қорлардың жағдайы қалай болып жатыр?

– Біз бұрыннан бар қорлар бойынша басқарушы компаниялармен біздің өзара қарым-қатынасымызды қайта қарастырдық. ҚКМ инвестор ретінде жаңа сұрақтар қоя бастады. Мысалы, инвестициялық белсенділігі төмен қорлар бойынша – біз олардың қызметін егжей-тегжей зерттеп жатырмыз және басқарушы компанияларға оны жандандыруға көмектесіп жатырмыз. Егер біз оң серпін көрмесек, ақшаны басқа анағұрлым тиімді қорларға бөлу туралы мәселені көтереміз. Одан басқа, сондай қорларды басқару бойынша шығындарды айтарлықтай төмендете алдық. Егер бұрын басқару үшін олардың жылдық комиссиясы қор мөлшерінің 2 және 2,25% аралығында болса, қазір біз оны 1,5–1,85% дейін төмендеттік. Айтпақшы, қытай инвесторларымен жаңа қор бойынша басқару үшін комиссия 1,5% құрайтын болады. Бұл әлемдік тәжірибеде қабылданған 2–2,25% төмен. Менің «Көп шығыннан қорықпа, аз табыстан қорық» деген өмірлік принципім бар. Сондықтан біз тиімді қорлар бойынша комиссияларды қайта қарастырмаймыз. Тиімділік жоба санымен ғана емес, табысты инвестиция таба білу және құра білумен өлшенеді. – Бұрыннан бар қорлардың белсенділігі неліктен төмен?

– Объективті себептердің бірі жақсы дамыған банктік қаржыландыруды атап өтуге болады. Ол бизнесмендерге банкке жүгінуге, несиенің қажетті көлемін алып, капиталға инвестиция тартпай, өз өсімін қаржыландыруға мүмкіндік берді. Одан басқа, жалпы біздің бизнесмендеріміз біреуді капиталға кіргізуге үйренбеген, яғни private equity құралын және қордың инвестор ретіндегі рөлін түсінбеушілік бар. Ол басқарушы компаниялардың инвестиция іздеу бойынша жұмысын күрделендірді. Рrivate equity қорлары қатысқан мәмілелер болған, бірақ инвестиция салудың бұл түрі Қазақстанда сіңісіп, әйгілі болып кетті деп айтуға болмайды. Оған қоса ұлттық валютаның бірнеше құнсыздануы, жаһандық қаржы дағарысы және қызықты инвестициялардың жетіспеушілігі бар.

– Қазақстанға тікелей инвестициялық қорлардың келуі ерте емес пе?

– 2000 жылдардың ортасында Қазақстанда банк жүйесі дамыған болды, қор нарығы белсенді жұмыс істеді. Келесі табиғи қадам private equity нарығын дамыту болды. 2007 жылы «Қазына Капитал Менеджмент» дер кезінде және private equity құралын қолдану үшін эко жүйені құруға мүмкіндік берген дұрыс шешім болды. Оның шеңберінде қордың қалай құрылатыны, оларды қалай басқару керек, инвестиция құюды және жобалардан шығуды қалай дұрыс іске асырады деген сұрақтардың жауабын білетін кәсіби зәру жиыны қалыптасуы тиіс еді.

– Бүгінгі күні private equity нарығы қаншалықты дамыған?

– 2017 жылдың басында біз private equity нарығының 20 ірі қатысушысын теңестірдік, олардың жеке инвестицияларының жалпы көлемі $24 млрд сомаға бағаланады. Олар келесідей бөлінеді: family-кеңселер және бизнес- конгломераттар, халықаралық институционалды инвесторлар, квазимемлекеттік қорлар, тікелей инвестициялық қорлар. Басқару активтерінің құны бойынша family-кеңселер және бизнес- конгломераттар – нарықтың жалпы құнының 95%. Алайда, капитализацияға қарамастан, көп тәуелсіз ойыншылардың болмауынан, бізде дамыған private equity жоқ. мысалы, ҚКМ қорларынан басқа, қазақстандық жобаларды қарайтын және кіретін бірқатар ресей қорларын немесе алыс шетел қорларын көреміз, бірақ бізде тікелей инвестициялық қорлар нарығының сегменті бар және жұмыс істейді деп айтарлықтай көп емес.

– Неге?

– ҚКМ құрылған кезде оқиғаның дамуының екі сценарийі болған сияқты. Оның біріншісіне сәйкес, сенде капитал бар, қорлардың шектелген санын құруға толық инвестиция құйылады. Содан кейін сенің жаның жайланып, әкімшілік жүргізумен айналысасың және жобалардан шығуды күтесің. Егер біз жекеменшік құрылым болсақ, онда қалыпты. Екінші сценарий шеңберінде, private equity нарығында әрі қарай өз бетінше дамуы үшін ойыншылардың зәру жиынын құру үшін сенде жеткілікті капитал бар. Даму институты ретінде ҚКМ мынандай эко жүйе жасай алды, яғни компания бірінші сценарий бойынша дамыды: барлық ақшасына инвестиция құйды, 12 қор құрды және қазір әкімшілік жүргізумен айналысады. Шын мәнінде, компания бір кездері ұйқы режиміне кеткен сияқты.

– Аталған ұйқы жағдайынан шығару үшін жаңа салым қажет пе және акционер оған қалай қарайды?

– Жалпы салым қажет, бірақ қазір акционерге тағы ақша алу үшін жүгінген дұрыс емес деп есептеймін. Сондықтан бизнес тәсілдемені ауыстыру шешілді: қаражатты қайта бөлу, бұрыннан бар қорлардың қызметін жандандыру, ҚКМ аз қатысуымен жаңа қорларды құру, private equity нарығын дамыту үшін басқа бағыттарды іздеп табу. Мысалы, Қазақстан даму банкімен бірлесіп құрылған қордың шеңберінде private equity нарығына 33,5 млрд теңге тарту көзделді, оның 97%-ые ҚДБ тарапы бөледі. Біздің бастамамыздың нәтижесінде нарық қосымша инвестициялық өтімділікті алды, ал Даму банкі өз клиенттеріне жаңа өнмді ұсыну және өз жобаларының bankability көтеру мүмкіндігін алды.

– Бұл сынға ұшыраған шығар …

– Ештеңе жасамаған адамды ғана сынамайды. Осы тұрғыда біз кез келген сынға оң қараймыз. Бір мысал келтірейін, ҚДБ-ҚКМ қоры неліктен құрылды. Даму институты ретінде ҚДБ жобалық қаржыландыруды белсенді іске асырады. Бұл жобалар әдетте нөлден іске асырылады. Іске қосқанға дейін жобаның ақшалай ағыны болмайды. Банк пайыз төлеуге оған жеңілдік кезеңін ұсынуға дайын. Алайда есептелген пайыз банктің талабы бойынша кепілмен немесе капиталмен қамтамасыз етілуі тиіс. Тағы бір мысалдың көрінісі қатаң offtake-келісімшарттары бар экономикалық тұрғыда жағымды жобаларға банктің «жоқ» деп айтуы. «Тар тамақты» кеңейту үшін осындай жобалардың капиталына кіре алатын осы қор құрылды. Бизнесмен ол үшін не маңызды екенін таңдауы тиіс: өсімсіз бизнестің жалғыз меншік иесі болу немесе оның бизнесінің құнын арттыратын жобаға инвесторды тарту. Қор және Банк үшін тәуекелдер азайтылды. Бұл екі даму институттарының синергиясы. Біздің қор-менеджеріміз бұның Қазақстан даму банкінің жобасы екенін біледі. Жоба бойынша қаржыландыру жобасы бар, бұл жоба пайдалануға беріледі және қатаң offtake-келісімшарттары бар өнімді өндіретін болады.

– Бұлардың барлығы сіздердің бастамаларыңыз ба немесе сіздер нарыққа тағы не ұсына аласыздар?

– Бұл өзінше «қолдан жасалған» бастама болып табылады. Біз назар аударылуы тиіс тағы бірнеше факторларды анықтадық. Бұрыннан бар қорлармен келісімсөздер жүргізе отырып, көбінесе инвесторлардың еліміздегі бір ғана активтердің артынан «жүгіретінін» анықтадық. Сондықтан нарық та дамымайды. Салымды қажет ететін кәсіпорындар елімізде көп. Сонымен бірге қорлар шығу стратегиясы түсініксіз жобаларға кіруге дайын емес. Халықаралық тәжірибені зерттеп, жоғарыда аталған себептерден басқа, private equity нарығы инвестицияларды тарту кезеңінде және жобалардан шығу кезеңінде де қор нарықтарының дамығандығына айтарлықтай дәрежеде байланысты. Қазақстанда қаржы нарықтары дамуының төмен деңгейі халықаралық жеке және институционалды инвесторларды тартуға кедергі келтіреді. Шағын және орта бизнес үшін сауда алаңдарының, private equity қорлары үшін екінші нарық секілді кейбір компоненттердің болмауы, сонымен қатар қор нарығында шектен тыс заңнамалық талаптар компанияның кең өрісі тарапынан private equity қолжетімділікті шектейді. Рrivate equity нарығын дамыту үшін біз қорлармен жобалардан шығу бойынша әртүрлі баламаларды: қор биржасы базасында ШОБ үшін жеке сауда алаңы, биржадан тыс нарық және мамандандырылған ҮИҚ (үлестік инвестициялық қорлардың) нарығын талқылаймыз. Биыл желтоқсанда бізде Қазақстан қор биржасының өкілдерінің, бірнеше брокерлердің, біздің fund-менеджерлеріміздің, бизнесмендердің қатысуымен дөңгелек үстел өтеді, осы баламалардың қайсысы барлығы үшін анағұрлым тиімді екенін талқылағымыз келеді. Егер осы дөңгелек үстелдің нәтижелері оң болса, онда 2018 жылы бір нәрсе жасап көреміз.

– Ұшқыш ретінде Гонконг биржасына орналастыру үшін қандай да бір қазақстандық компаниялар таңдалады деген ақпарат жарияланды ...

– Бұл біздің Гонконгке барған сапарымыздың барысында туындаған тағы бір бастамамыз. Біздің серіктестерімізден Гонконг қор биржасының және инвестициялық компанияларының басшыларымен кездесу ұйымдастыруды сұрадық. Нәтижесінде, біздің қорларымыз қатысқан бір-екі қазақстандық компаниялардың пилоттық IPO Гонконг биржасында іске асырып көреміз деп олармен келістік. Егер барлығы дұрыс болып жатса, болашақта fund-менеджерлердің жобалардан шығатын тағы бір мүмкіндігі болады. Гонконг биржасы бойынша бізде параметрлер бойынша сәйкес келетін әлеуетті жобалардың long list бар. Енді fund-менеджерлер және жобалардың меншік иелері кері байланысты қамтамасыз ететінін және өз қызығушылығын растайтынын күтеміз. Солай болған кезде, біз осы long list Гонконгке әріптестерімізге жібереміз, олар талдау жасайды және қандай жобалар бойынша жұмыс істеуге дайын екені туралы өз қорытындысын береді. Біз осы ықтимал өзара қарым-қатынастың барлық қатысушылары үшін делдал рөліндеміз, яғни нарықтың дамуына деген біздің көмегіміз әртүрлі. Бұл біздің тұғырымыз емес, бірақ біздің көмектескіміз келеді, өз мандатымыздан тысқары шығамыз.

– Бұның барлығы қандай күшпен іске асырылады?

– ҚКМ – дегеніміз барлығы 24 адам. Жобалардың көп портфелін басқаратын көп қызметкерлері бар шағын компания. Біздің құрылымымыздың жасаған қызметі, жаңа бастамалар, біздің қызметкерлеріміздің ПӘК тіпті жеке бизнестің өлшемінен асып түседі.

– Жұмыстан басқа, басқаға сіздің уақытыңыз қала ма?

– Мен спортпен айналысуға уақыт табуға тырысамын. Мысалы, боксерлер клубына барамын. Бұл клуб «ақ жағалылар» үшін, бұл фитнес емес, «қара залдардағы» бокс та емес. Маған бокспен айналысқан ұнайды, сен бар назарыңды жаттығуға аударасың, егер бір мезгілде басқа нәрсе туралы ойласаң, міндетті түрде соққы аласың. Бокс – бұл өзінше философия, бұл спорттың ақылды түрі. Бұл жерде неше соққы алатының маңызды емес, бастысы – оларды жауапсыз қалдырмау. Кімнің физикалық және функционалдық дайындығы ғана емес, кім кімнен басым түсетіні маңызды. Осынысымен бокс маған ұнайды, сонысымен қызықты. Бұл жеңіс агрессия мен дөрекіліктің есебінен емес, дұрыс стратегия таңдау есебінен болған жеңіс. Тура өмірдегідей ереже.

– Барлық салада жеңіс тілеймін және сұхбатыңыз үшін рақмет.

Медиа-орталық
"Қазына Капитал Менеджмент" АҚ
Қазақстандық өнертапқыштар мүгедектер арбасына электр жетегін әзірледі

Назарбаев университетінің жас өнертапқыштары қалыпты механикалық мүгедек арбалары үшін кірістірілген электр жетегін ойлап тапты.

26.04.2018
«Қазына Капитал Менеджмент» жаһандық private equity қауымдастығының бөлігіне айналды

Екінші тоқсанның басталуы «Қазына Капитал Менеджмент» АҚ компаниясы тарихындағы маңызды оқиғамен тұспа-тұс келді. 2018 жылы 1 сәуірде Компания дамушы елдерде тікелей инвестиция саласындағы барлық әйгілі компанияларды біріктіретін бірден-бір қауымдаст

12.04.2018
Холдингтің
«Бәйтерек» «Нұрлы жер» бағдарламасының іске асырылуы туралы есеп берді

Бүгін Үкімет отырысында 2017 жылдың 9 айына «Нұрлы жер» тұрғын үй құрылыс бағдарламасын іске асыру қорытындылары қаралды. «Бәйтерек» холдингі бағдарламаның бес негізгі бағытының төртеуін іске асыруда.

23.10.2017
Даурен Онаев: үлестік құрылыс бойынша нормативтік-құқықтық базаны өзгерту Қор кепілдігін алатын объектілер санын ұлғайта түседі.

Үлестік нарық қатысушылары үшін кепілдік жарна мөлшерлемесі жоба құнынан 2% мөлшер деңгейінде белгіленген. Бұл туралы Орталық коммуникациялар қызметінің сайтында өткен брифинг барысында «Тұрғын үй құрлылысына кепілдік беру қоры» АҚ Басқарма

10.10.2017
PR бөлімімен байланысу үшін

По телефону:

(+7 7172) 554 222 (вн.120)

По электронной почте:
PR@kcm-kazyna.kz

Біздің құндылықтарымыз
Инвестициялық қызмет
Кері байланыс
Facebook